Мы сядзелі з Хілінскім на беразе става, там, дзе ўпадала ў яго Альшанка. Вельмі шырокі ў гэтым месцы стаў сям-там парыў, стаялі над ім маленькія і рэдкія слупы туману, ледзь падсвечаныя нованароджаным сонцам.
Вудзілі. Праўдзівей, вудзіў адзін ён, хаця не часта, але падсякаючы то плотку, то невялікага галаўня. Ужо дзесяткі з два такіх сноўдалі ў яго вядзерцы, часам без дай прычыны пачынаючы ліхаманкава, як па камандзе, брохаць.
— Усё ясна, — сказаў ён, выслухаўшы мяне. — І ясна, што Лапатуха павінен быў загінуць пасля
— З тых, што прысутнічалі?
— Чаму? Кожны з іх мог расказаць пра гэта камусьці са сваякоў ці знаёмых.
— Лыганоўскі такі з’ехаў.
— Ну так. Сказаў: «Калі кожнае маё слова на гэтай цудоўнай і высокамаральнай старонцы будзе весці
— А што было Кутузаву да Англіі?
— Ну, калі мы надта ўжо насіліся і панькаліся з новай саюзніцай, дык ён сказаў «пфуй» і імператару і
— Т-та-ак, гуманнасцю тут фельдмаршал не вызначыўся.
— І ўсё ж я нікога не бачу з прысутных там, хто мог бы такое ўчыніць, каго мінулае звязвала б з гэтым
— Мы яшчэ вельмі мала знаем. І таму не можам прадбачыць і прадухіліць учынкі гэтага або иншых.
І ты маеш рацыю: маглі камусьці і расказаць.
— «Прадухіліць». А тут праз гэтае няведанне гінуць і гінуць людзі. Вы не загінулі ўчора толькі дзівам.
— Думаеш, штучны абвал?
— А як жа. Упаў кавалак муру там, дзе ламалі. І тут да сатрасення далучылася сіла, прыкладзеная да
Шмаргануў. На гэты раз акунька.
— Кінь, — нечакана папрасіў ён. — Кінь. Не твая гэта справа. І гэта пачынае рабіцца вельмі
— І няхай не будзе. — Ува мне раптам прачнуўся гумар шыбеніка, чаго я ад сябе аніяк не чакаў. — Тут
— Ну-ну. Вар’яты часам павінны выказваць парадоксы. І ерэтычныя меркаванні. Нават замахвацца на
— Ну так. Звышчалавечая пагарда да лаянкі і ўхваленняў… І куды ж гэта я ўваліўся, куды трапіў? І ў
— Ну-ну. Ты даеш. Проста пурытанскі…
Ды раптам так і ўтаропіўся ў мяне.
— Ты што, марскога змея ўбачыў?
Ён, відаць, нават занепакоіўся, бо я нібы скарчанеў, утаропіўшыся ў адзін пункт.
Мая вуда паспяхова сплыла б на сярэдзіну става, каб ён не перахапіў яе.
— Ну вось. Вось і ў цябе. Ды глядзі, як павёў асцярожна… А, чорт! Ды што ўрэшце з табою?
Але тут я пачаў калаціцца ад смеху. Спачатку ціхага, а пасля зусім ужо нясцерпнага і нястрымнага.
— Ды што з табой, хлопча? Сапраўды ты з глузду з’ехаў, ці што?
— Ідыёт! Ідыёт!
— Згодзен, але чаму?
— Я сказаў… ой… пра глаголіцу.
— Не ты першы.
— І толькі тут мне стукнула ў галаву… Мы шукалі пад трэцяй вежай.
— Правільна.
трэцяя літара, што ў кірылічным алфавіце, што ў глагалічным.
— Так. І ў глагалічным… ах-ха-ха!..
— першая літара і мае пад цітлам значэнне адзін,
— Та-ак. Не бачу нічога смешнага. Своеасаблівы гумар.
— Справа ў тым, што
і
— сапраўды адзін, два і тры. Так у глаголіцы. Але ў кірыліцы ![]()
— Як-як?
— А вось так. І, значыць,
ступ уніз, гэта азначе 6, а не восем ступ уніз. Б і Ж не мелі
ў старажытнай Беларусі лічбавага значэння.
— першая вежа,
— ніякая, разумееш ты, ніякая. А
— гэта другая вежа ад кутняй. І, значыць, памыліліся не толькі мы, але і тыя, што хацелі
Я знямог ад смеху, зусім знясіліўся:
— А божа мой! Ёлуп! Ёлупень! Асёл раменныя вушы.
— Нічога, асёл на чатырох нагах дый то спатыкаецца.
— Ну досыць. Я больш не дазволю гэтаму аслу спатыкаца. Мулам мне зрабіцца, калі гэта не так.
З гэтага моманту я цвёрда вырашыў, што ніхто, нішто і ніколі ў аслы мяне не запіша. Гісторыя калісьці
Яшчэ толькі адно. Пакуль мы дайшлі да месца, дзе нам трэба было разыходзіцца, я перадаў Хілінскаму
ўсе свае меркаванні па гэтай справе. Няхай перадае далей каму захоча. Я не хацеў далей рызыкаваць. Ці мала што магло здарыцца са мною ў гэтым ідыёцкім кутку?
Ён слухаў уважліва, а потым, нічога не каменціруючы, сказаў толькі нейкім нібы безуважным голасам:
— Падобна на тое, — і дадаў пасля паўзы: — І вось яшчэ што. Гэта табе пажытак для разважанняў. «БТ»
Што мне было да «БТ» і да гэтага небаракі? Мяне ўразіла іншае.
— Дык, значыць, пошукі ідуць? Іх не кінулі?
— Ат, — адмахнуўся ён, — нічога я не ведаю. Шчука неяк абмовіўся. Я думаў, гэта табе будзе цікава…
Калі не — прабач.
Праз дзень ціхі наш прыстанак ператварыўся ў стоўпатварэнне вавілонскае. Сноўдалі паміж Альшанамі і Альшанкай розныя машыны і розныя людзі. Прыязджалі нават з Кладзенскага і са сталічнага музеяў. Завіхаліся вакол руіны, фатаграфавалі, абмервалі.
Мяне гэта не датычылася. Я зрабіў сваё і на гэты раз спадзяваўся, што без памылкі.
Я проста рабіў тое, што і дагэтуль. Разам з хлопцамі са школы, Шаблыкам і Змагіцелем, разам з археолагамі (дзе прыбыль, там памагатых гібель) выносіў смецце і друз. На гэты раз з другой вежы.
Гэта частка яе, частка замураванай некалі брамы, абвалілася ў той дзень, выклікаўшы абвал і над намі.
Тыя, прыезджыя, накшталт славутых гогалеўскіх пацукоў, «панюхалі ды і пайшлі прэч». Прашу ў іх прабачэння. Усе тыя дні я, нібы прадчуваючы нешта нядобрае, прабываў у самым дрэнным настроі. Хацелася раўці і кідацца на людзей. Баюся, што нават вочы ў мяне наліліся крывёю, як у бычка.
Прыходзілі і адыходзілі мясцовыя. Часам на ўзгорку людзі збіраліся нават у маленькія паасобныя купкі, дзе ажыўленыя, а дзе і змрочныя. Нібы нейкі дух неспакою і трывогі павіснуў над Альшанкай.
— Ну што, наклёўваецца нешта? — спытаў Нічыпар Альшанскі.
Стаяў ён наводдаль разам з Вячоркам, Высоцкім і Ганчаронкам.
І хаця, адгробшы чарговую порцыю рознай парахні, на глыбіні шасці ступ ад «мацерыка», мы сапраўды
— А чорт яго ведае. Тут такая галаваломка, што нельга быць пэўным ні ў чым… Можа, нешта і
Я не хацеў рассыпаць амаль завершанага ўзору ў сваім калейдаскопе.
Магчыма, я памыляўся, але я не хацеў сапсаваць справы аніводным неабдуманым учынкам, аніводным
Да вечара мы расчысцілі амаль усю пляцоўку. Я ўжо нават прыблізна бачыў, дзе пліты на падлозе
— Досыць на сягоння. Заўтра з раніцы зоймемся зноў.
Яны бурчалі. Азарт ёсць азарт, асабліва калі справа падыходзіць да канца.
— Нічога, нічога. Пакіньце крыху прыемнага чакання і на заўтра.
— Прыемнага, — досыць здзекліва сказала Сташка. — Нічога там прыемнага не будзе. Проста хочацца
хутчэй дакапацца.
Я пазмрачнеў:
— Калі нават я маю рацыю, то адзін дзень нічога ўжо не дасць і нічога ўжо не зменіць. Калі нават
здагадкі правільныя. Таму што людзі, мы, у гэтым выпадку спазніліся з дапамогай. На добрыя тры з паловай стагоддзі.