Кніга першая. Выйсце крыніц
- Раздзел I — У рукі галодных беднякоўаддасі ты ворагаў усіх краін,у рукі схіленых да праху — кабпрыні…
- Раздзел II — Дняпро цячэ між высокіх берагоў спакойна і ўпэўнена, вымываючы з-пад адхонаў пясок, адкр…
- Раздзел III — У Кагутовай хаце вячэралі.
- Раздзел IV — Палявая дарога нырала ў лагчыны, узбіралася на пагоркі і зноў звівіста падала ўніз.
- Раздзел V — Так пайшлі дні
- Раздзел VI — Скончыўся месяц траў, адквітнеў за ім месяц кветак
- Раздзел VII — Лёгкі звон рынуў з вышыні званіцы на цвінтар, на людзей, што выходзілі з царквы, на нава…
- Раздзел VIII — Кірдун ледзь не луснуў са злосці за тыя дзве гадзіны, якія прайшлі з пастрыжэння.
- Раздзел IX — У Півошчах адбылося так
- Раздзел X — Раніцай назаўтра госці раз’язджаліся.
- Раздзел XI — Ён расплюшчыў вочы, і з цёмнага мора трызнення пачалі выплываць цьмяныя, але ўстойлівыя …
- Раздзел XII — Выйшлі з двара надвячоркам, калі ўздоўж вуліцы наскрозь ружавеў ад сонца ўзняты каровамі…
- Раздзел XIII — Калі першая птушка ціўкнула ў хмызах — ёй ніхто не азваўся.
- Раздзел XIV — Усё праходзіць. Прайшлі і тыя шчаслівыя дні, калі ўсе былі побач, мала спалі: абуджаліся…
- Раздзел XV — На тым беразе цягнулася і цягнулася Доўгая Круча
- Раздзел XVI — Яны ішлі рука да рукі.
- Раздзел XVII — Раніцай сонца прабівалася праз плюшч на вялізную верхнюю тэрасу, што з фасаднага боку.
- Раздзел XVIII — Восень была гожая і памяркоўна туманная.
- Раздзел XIX — Зала губернскіх дваранскіх збораў нагадвала мора ў непагоду.
- Раздзел XX — Я пішу гэтыя радкі на паперы, салёнай ад марскога ветру.
- Раздзел XXI — Каляды адзначыў свежы і пушысты снег.
- Раздзел XXII — Алесь чытаў, седзячы на зашклёнай тэрасе.
- Раздзел XXIII — Спачатку выпусцілі свае коцікі вербы.
- Раздзел XXIV — …Праз год пасля паездкі ў Свіслач, таксама ў жніўні, Алесь накіраваўся разам з малочным …
- Раздзел XXV — Гэта быў страшны і цяжкі час
- Раздзел XXVI — Над Вільняй павольна плыў звон.
- Раздзел XXVII — І зноў восень. Зноў гімназія.
- Раздзел XXVIII — У жніўні тысяча восемсот пяцьдзесят пятага года да Алеся, які ў гэты час жыў у Вежы, пры…
- Раздзел XXIX — Алесь і Усяслаў Грыма ішлі Дамініканскай вуліцай да Святаянскіх муроў.
- Раздзел XXX — Ужо самай раніцай наступнага дня, падымаючыся па сходах на другі паверх, Алесь адчуў што…
- Раздзел XXXI — Майка — май, Майка — май, — звінелі за вокнамі кроплі.
- Раздзел XXXII — Лета было летам шчасця.
Кніга другая. Сякера пры дрэве
- Раздзел I — Ужо і сякера пры корані дрэва ляжыць:кожнае дрэва, што не прыносіць добрагаплода, ссякаю…
- Раздзел II — Пачалося з павятовых дваранскіх збораў у Сухадоле
- Раздзел III — Апошняй зімовай дарогай Таркайлы завезлі на арандаваную зямлю дрэва, цэглу і дзікі камен…
- Раздзел IV — Я пачаў гэтую кнігу два гады назад.
- Раздзел V — Ніхто не ведаў, што, вырашыўшы да канца зняважыць сябе, Міхаліна назнарок дазваляе сабе …
- Раздзел VI — На Дняпры стаяла магутная палавень.
- Раздзел VII — Дарога… Дарога
- Раздзел VIII — Вялікая аўдыторыя універсітэта выбухнула смехам.
- Раздзел IX — Пасля пахавання пана Юрыя Алесь хадзіў, як у тумане.
- Раздзел X — Таямніца Паўлюка Кагута ўсё ж выплыла наверх.
- Раздзел XI — Сіні мяккі дзень ляжаў над паплавамі.
- Раздзел XII — Алесь ішоў вуліцамі Масквы.
- Раздзел XIII — Пецярбург прачынаўся.
- Раздзел XIV — Так, — сказаў Кастусь.
- Раздзел XV — У Мілым чыталі маніфест аб скасаванні прыгону
- Раздзел XVI — Праз колькі дзён пасля чытання маніфеста ў Мілым памёр стары Даніла Кагут.
- Раздзел XVII — Людзі ішлі ўжо вечар і ноч.
Брань (дадаткова)
- Раздзел I — Таму, што наша браць не супрацькрыві й цела, але супраць начальстваў,супраць улад, супра…
- Раздзел II — Ён ішоў па задворках Загоршчыны, мінаючы вёску, і ўжо бачыў наперадзе нагія шаты векавог…
- Студзеньскім цёмным світаннем — У гэты дзень ён выйшаў не ў дзесяць, як звычайна, а нешта каля шасці гадзін раніцы.
- Замест пасляслоўя — Пакуль што гэта канец кнігі
1. Упершыню — «Полымя», 1965, №№ 2 — 6.
2. Першае кніжнае выданне — Караткевіч У. Каласы пад сярпом тваім. Кніга першая і другая. — Мн.: Беларусь, 1968.
3. Рукапіс рамана захоўваецца ў 43 папцы асабістага архіва пісьменніка (аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН РБ). На пачатковых трох старонках рукапісу ёсць прысвячэнне: Маці маёй. Кожнай беларускай маці, — прысвячаю.; назва: Кніга першая. Выйсце крыніц; эпіграф з …Мацея, ХVІ; верш «Шчаслівы паўнатою сталай сілы», які быў пасля змешчаны ў зборніку «Мая Іліяда» (1969) пад назвай «На пачатак »Каласоў пад сярпом тваім…« і памета: Пачаў па-сапр.[аўднаму] 27 красавіка 62 г. Пятніца перад вялікаднем. У канцы рукапісу, на 611 старонцы, памета: Канец першай кнігі. 18 мая 1964 г. 23.47
Рагачоў
Мінск
Каралішчавічы
Чалябінск
Мінск.
4. Машынапісы першай кнігі рамана захоўваюцца ў 44, 45, 46, 47 папках асабістага архіва пісьменніка (цяпер — аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН РБ) і ў аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН РБ, ф. 11, воп. 1, адз. зах. 22 — 30, 32 — 36.
5. У 74 папцы асабістага архіва пісьменніка (аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН РБ) захоўваецца рукапіс двух раздзелаў другой кнігі, з паметай: Кніга другая. Брань
Таму што наша брань не супраць крыві
й цела, але супраць начальстваў,
супраць улад, супраць светапрадаў-
цаў цемры гэтага веку, супраць ду-
хоўнай злосці паднябёснай.
Пачаў 18 верасня 64 г., у 11 г. дня. Дагэтуль напісаны былі раздзелы аб Маскве і некаторыя другія. […]
Два раздзелы з другой кнігі «Брань» пры жыцці пісьменніка не друкаваліся. Упершыню — «Полымя», 1989, № 1.
6. У гэтай жа папцы захоўваюцца накіды да рамана, дзе пададзены яго план і названы героі. Сярод накідаў да рамана, што захоўваюцца ў аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН РБ, ф. 11, воп. 1, адз. зах. 31, ёсць план будучага рамана, які падзелены на наступныя часткі:
Частка І. Усход (Сяйва дня).
Частка ІІ. Брань.
Частка ІІІ. Вараннё (Галгофа).
Зыходзячы з гэтага, можна меркаваць, што Уладзімір Караткевіч думаў напісаць раман, у першай частцы (кнізе) якога хацеў паказаць пярэдадзень паўстання, у другой — само паўстанне, у трэцяй — яго разгром і, відаць, вынікі. У далейшым была напісана першая кніга пад назвай «Выйсце крыніц». Сярод рукапісных матэрыялаў пісьменніка (74 папка асабістага архіва) сустракаецца іншая назва другой кнігі — «Страта».
Такім чынам, Уладзімір Караткевіч, паводле пачатковай задумы, завяршыў толькі першую кнігу пра паўстанне 1863 — 1864 галоў, што пацвярджае і першадрук, у канцы якога пазначана: Канец першай кнігі. У кніжным выданні 1968 года першая кніга была падзелена на дзве кнігі. І такі падзел захаваўся потым як у выданнях рамана на рускай мове, так і ў беларускім выданні 1981 года.
7. Пісьменнік збіраўся закончыць гэты твор. Напрыклад, 25 кастрычніка 1982 года ён у дзённіку адзначыў: «Цёплыя дні стаяць, але апошняя лістота на ліпах. Так, цяпер складаць зборнік вершаў, а там, можа, калі дасць бог, да вясны рабіць »Каласы«. Праўда, час ужо».
8. Перакладзены на рускую мову.
9. Набор рамана зроблены па выданні: Караткевіч У. Збор твораў. У 8 т. Т. 4. Каласы пад сярпом тваім: раман, кн. 1. — Мн.: Маст. літ., 1989. — С. 5 — 390; Т. 5. Каласы пад сярпом тваім: Раман, кн. 2; Зброя: Аповесць. — Мн.: Маст. літ, 1989. — С. 5 — 415.
10. Набор двух раздзелаў з другой кнігі «Брань» зроблены па выданні: Уладзімір Караткевіч. Творы: Проза. Драматургія. Публіцыстыка. — Мн., Маст. літ., 1996. — С. 448 — 465.
11. «Студзеньскім цёмным світаннем». Раздзел з рамана «Каласы пад сярпом тваім» надрукаваны ў газеце «Літаратура і мастацтва», 1963, 1 лютага. Набор зроблены па выданні: Караткевіч У. Збор твораў. У 8 т. Т. 5. Каласы пад сярпом тваім: Раман, кн. 2; Зброя: Аповесць. — Мн.: Маст. літ, 1989. — С. 520 — 525.
12. Нататка «Замест пасляслоўя» (пераклад з рускай мовы; у арыгінале — «Вместо послесловия») надрукавана ў кн.: Короткевич В. Колосья под серпом твоим. Книга первая и вторая / Авторизованный перевод с белорусского В. Щедриной. — Мн.: Маст. літ., 1977. Набор зроблены па выданні: Караткевіч У. Збор твораў. У 8 т. Т. 5. Каласы пад сярпом тваім: Раман, кн. 2; Зброя: Аповесць. — Мн.: Маст. літ, 1989. — С. 525, 526.