Пісьменнік Уладзімір Караткевіч добра вядомы не толькі беларускаму чытачу. Праўда, знаёмства часцей за ўсё бывае завочным. Уладзіміра Сямёнавіча не часта ўбачыш на сустрэчах, хаця па характары чалавек ён таварыскі. Проста вельмі шмат часу адбірае карпатлівая праца над кожным творам.
I ўсё ж пісьменнік выкраіў вольную хвіліну, каб сустрэцца з прыхільнікамі яго творчасці — работнікамі нашага аб’яднання. Сустрэча была арганізавана таварыствам кнігалюбаў завода «Электроніка». Многія чытачы газеты звярнуліся ў рэдакцыю з просьбай задаць Уладзіміру Караткевічу шэраг пытанняў, якія іх цікавяць. Мы выбралі найбольш тыповыя.
— Уладзімір Сямёнавіч, вядома, што ў літаратуру Вы прыйшлі як паэт, а потым сталі празаікам. Чым гэта можна растлумачыць? (В.А.Стасеў, начальнік ЦЛВТ завода «Электроніка», Н.А.Мацюшка, інжынер—канструктар ЭМА).
— Я сутыкаўся з такой думкай: празаікам быць лягчэй, чым паэтам, рыфма толькі вымотвае душу. У дадзеным выпадку, відаць, не заўсёды можна паставіць знак роўнасці. Ды і навошта? Аднак дазволю заўважыць: верш — гэта не больш складаная рэч, чым празаічны твор. Некаторыя так жа лёгка пішуць вершы, як і апавяданні. Прычым імкненне «рыфмаваць» звычайна выяўляецца ў пачатку творчага шляху пісьменніка. Так жа сама, напэўна, як і ў многіх людзей у раннім узросце. Адны кідаюць затым гэты занятак, у іншых ён зацягваецца.
Я таксама рана пачаў пісаць вершы. Потым гадоў дзесяць быў перапынак. Пасля гэтага зноў узяўся за пяро, даслаў напісанае ў часопіс «Полымя». Надрукавалі. Адсюль і пачаўся мой шлях у літаратуру. Калі я выйшаў з «дзіцячага ўзросту», узнікла жаданне гаварыць з людзьмі мовай прозы. Мне здаецца, такі пераход натуральны. Проза прыходзіць пазней. Часта ж для стварэння значнай рэчы патрабуюцца доўгія гады, здараецца і цэлыя дзесяцігоддзі. А вершы — гэта выяўленне найвышэйшага напружання чалавека ў адпаведныя хвіліны.
— Якім чынам удаецца Вам знаходзіць матэрыял для будучых твораў? (Л.I.Салаўёва, кантралёр АТК, Е.В.Аўсяннікава, зачыстчыца цэха № 33).
— Па—рознаму. Скажам, штуршком для напісання аповесці «Хрыстос прызямліўся ў Гародні» паслужылі два радкі ў старой кнізе. Голую канву я «абрасціў» рознымі сітуацыямі. Вядома, каб пісаць творы на гістарычныя тэмы, трэба добра ведаць мову, быт, уклад жыцця людзей таго часу, гэта значыць, у што яны апраналіся, з чаго елі, як адносіліся да той або іншай з’явы і г.д. Для гэтага даводзіцца ўважліва вывучаць старадаўнія дакументы, архівы. Але з другога боку, пісьменнік, натуральна, мае права на мастацкі вымысел. Мне ж невядома, да прыкладу, пра што якраз гаварылі паміж сабой рыцары, рыхтуючы напад на горад? Тут ужо прастора для фантазіі. Я павінен запоўніць старонкі кнігі чалавечым жыццём, з яго радасцямі і трывогамі, шчасцем і горам. Такім вось чынам стваралася і «Дзікае паляванне караля Стаха». Такая легенда існуе. Я ўявіў сабе, што якісьці нягоднік можа выкарыстаць яе і тэрарызаваць наваколле. Галоўная думка аповесці: не бойся казаць праўду і ты заўжды і ўсюды будзеш выходзіць пераможцам.
Глыбока памыляюцца тыя, хто лічыць працу пісьменніка (няхай гэта паэт або празаік) лёгкім хлебам. У сапраўднасці выходзіць далёка не так. Тое, пра што расказвае аўтар у сваёй аповесці або рамане, ён павінен добра ведаць. Для гэтага неабходна дасканала вывучыць прадмет апісання, што часам звязана нават нават з рызыкай. Напрыклад, для дасканалага адлюстравання адной са сцэн у аповесці «Дзікае паляванне караля Стаха» мне прыйшлося працяглы час правесці ў Бярэзінскім запаведніку, дзе я навучыўся не толькі лавіць змей, але і «даіць» іх. Для таго, каб напісаць «Чорны заман Альшанскі», аблазіў на Беларусі мноства руінаў, а таксама замкаў, якія захаваліся да нашых дзён. Таму ў творы гаворыцца не аб адным якімсьці з іх: Альшанскі «пабудаваны» на падставе ўсяго ўбачанага. Так і заўсёды: пісьменнік, звычайна апісваючы, скажам, адну хату, дае зборную карціну, быццам пчала, прыносячы ў вулей з многіх месцаў нектар, атрымлівае адно рэчыва — мёд.
— Даследчыкі часта называюць Вашу прозу рамантычнай. Вы згодны з дадзеным азначэннем? (Е.М.Смольская, інжынер цэха № 48, Т.В.Лузан, тэхнік АГТ завода «Электроніка»).
— Не. Гэтак жа сама, як і з тым, напрыклад, што мне неўласцівы дэтэктыў. Я імкнуся будаваць свае творы менавіта па законах гэтага жанру, каб кожная рэч не адпускала чытача ад першай да апошняй старонкі, пастаянна трымала яго ў напружанні.
Я апісваю незвычайныя, але зусім рэальныя падзеі. Магчыма, яны могуць здасца некаму дзіўнымі. Але згадзіцеся: жыццё іншы раз выкідвае такія штучкі, што сапраўды бывае цяжка паверыць у тое, што адбылося. Таму з поўным перакананнем лічу: напісанае мной ёсць не што іншае, як рэалізм. Хаця, прызнаюся шчыра, у душы я рамантык. У маладосці любіў падарожнічаць з рукзаком за плячыма, дый зараз падабаецца ўстаць на світанку і спяшацца куды—небудзь на рэчку, каб пасядзець з вудачкай на беразе, ля вогнішча перакінуцца словам са знаёмымі рыбакамі… Увогуле, люблю напаўняць свой дзень так, каб у яго ўмясцілася чацвёра сутак, а за адно жыццё можна было пражыць дзесятак жыццяў.
— Ці не здаецца Вам, што цяпер складваецца тэндэнцыя да зніжэння ролі беларускай мовы? (Т.А.Мілюціна, інжынер падраздзялення № 11, Е.В.Глазко, нарміроўшчык заводаўпраўлення завода «Электроніка»).
— Такое сапраўды назіраецца ў гутарковым маўленні жыхароў рэспублікі, асабліва ў буйных гарадах. Прычыны дадзенай з’явы сваімі каранямі ідуць у далёкае мінулае. Стагоддзямі беларусы не мелі права гаварыць, пісаць на роднай мове. Гэта выклікала да яе абыякавасць. Аднак сёння, думаецца, мы павінны быць вышэй за тыя гістарычныя акалічнасці. На Далёкім Усходзе, у сібірскай тайзе ў вёсках жывуць беларусы, продкі якіх пасяліліся тут 100 — 150 гадоў назад. І яны размаўляюць па—беларуску. Таму я веру, што наша мова будзе жыць доўга. Беларускі ж народ напалову з гакам з вёсак, маленькіх мястэчак. І пакуль, прабачце, беларуская баба стаіць каля печы ( або зараз ужо ля газавай пліты), нам няма чаго баяцца, што мы забудзем родную мову. А калі сур’ёзна, то многае залежыць ад кожнага з нас, ад нашых адносін да сваёй культурнай спадчыны.
— Як вы ацэньваеце пераклады Вашых твораў на рускую мову? (М.А.Чыжык, інжынер цэха № 17, Р.М.Махнач, эканаміст ЭМА, Т.Н.Некрашэвіч, старшы тэхнік падраздзялення № 11).
— Пераклады заўсёды некалькі страчваюць сакавітасць твора. На мой погляд, іх павінны рабіць людзі не толькі аднолькавыя па майстэрстве, але і па духу. Таму добрых перакладаў мала. Хаця ёсць і выключэнні. Безумоўна, складана знайсці такі ідэальны варыянт. А калі адносіцца да гэтага пытання не так прыдзірліва, то можна сказаць наступнае: і мае рэчы пры перакладзе ў чымсьці страчваюць, але дзесьці і выйграюць.
— Уладзімір Сямёнавіч, што з напісанага найбольш дарагое Вам? (В.І.Васілевіч, слесар цэха № 24, В.П.Саўчук, кантралёр цэха № 18, Т.А.Ярмольчык, інжынер падраздзялення № 11).
— Калі ў сям’і шмат дзяцей, то бацьку з маці цяжка аднаго кагосьці назваць больш любімым, другога — менш. Пісьменніку, відаць, таксама няпроста падзяліць створанае ім на лепшае і горшае. Мне, напрыклад, кожная створаная рэч дарагая. У любую ж з іх укладзена шмат працы, затрачана часу, аддадзены частка жыцця.
Працуючы над тым або іншым творам, мне заўсёды хочацца аднаго: каб не аказаўся ён сумным, шэрым, непраўдападобным, каб не сорамна было перад тымі, хто яго будзе чытаць. Толькі ў такім выпадку тое, што дарагое пісьменніку, блізка да сэрца ўспрыме і чытач.
Інтэрв’ю ўзяў В.Аляшкевіч. Пераклад з рускай Пятра Жаўняровіча (на беларускай мове не друкавалася, на рускай — шматтыражная газета «Интеграл» ад 15 красавіка 1982 года).